Điện mặt trời nhà phố, nhà ống: mái nhỏ lắp bao nhiêu?

Mái nhà ống thực tế còn trống bao nhiêu mét vuông?

Nhà ống ở phố thường có bề ngang khoảng 4–5 m, chiều sâu từ 10 đến 20 m. Nhìn trên sổ đỏ thì mái khá rộng, nhưng khi lên sân thượng đo thật, anh chị sẽ thấy diện tích đặt được tấm pin nhỏ hơn nhiều so với con số trên giấy.

Những phần phải trừ ra gồm: tum cầu thang (thường chiếm một khoảng đáng kể ở giữa hoặc cuối nhà), bồn nước và chân bồn, máy nóng lạnh năng lượng, cục nóng điều hoà, lối đi lại để phơi đồ và để thợ bảo trì sau này, cộng thêm dải sát tường nhà bên nếu dải đó hay bị bóng đổ xuống.

Một cách nghĩ đơn giản: chỉ tính phần mái nhận nắng trống trải từ khoảng 8 giờ sáng đến 4 giờ chiều. Phần nào cả buổi sáng hoặc cả buổi chiều đều nằm trong bóng râm thì anh chị nên gạch khỏi phép tính ngay từ đầu, đỡ bị ảo tưởng về công suất.

Ví dụ minh hoạ: mái 4,5 × 15 m đặt được bao nhiêu tấm?

Tấm pin loại phổ biến hiện nay có diện tích khoảng 2,2–2,6 m² mỗi tấm. Tính cả khe hở giữa các hàng và lối đi bảo trì, mỗi kWp thường cần khoảng 5–6 m² mái.

Cứ cho là nhà anh chị ngang 4,5 m, sâu 15 m, tức khoảng 67 m² sân thượng. Trừ tum cầu thang, bồn nước, lối đi và dải hay bị bóng che, giả sử còn lại khoảng 30–35 m² dùng được. Chia cho 5–6 m² mỗi kWp, mái này đặt được cỡ 5–6 kWp, tương đương khoảng 10–12 tấm tuỳ kích thước và công suất từng tấm.

Với nhà nhỏ hơn, cứ cho là ngang 4 m, sâu 10 m và tum cầu thang nằm giữa, phần trống có khi chỉ còn 15–20 m², nghĩa là khoảng 3 kWp; nếu nhà dùng nhiều điện ban ngày thì vẫn đáng cân nhắc.

Bóng che: nhà bên xây cao, bồn nước, lan can sân thượng

Nhà phố hiếm khi được nắng trọn ngày. Nhà bên xây cao hơn, cột ăng-ten, bồn nước, thậm chí bức lan can xây gạch cao ngang ngực cũng có thể phủ bóng lên hàng tấm sát mép vào sáng sớm hoặc chiều muộn.

Điều nhiều người không để ý: các tấm thường được nối thành chuỗi, nên một tấm bị che có thể kéo cả chuỗi yếu đi. Cách xử lý là bố trí tấm tránh vùng bóng, chia chuỗi hợp lý, hoặc dùng thiết bị tối ưu cho từng tấm ở vị trí khó tránh bóng.

Ở miền Bắc, mùa đông mặt trời đi thấp nên bóng nhà bên đổ dài hơn hẳn mùa hè. Mái trông thoáng vào tháng Sáu chưa chắc đã thoáng vào tháng Mười hai. Anh chị cũng nên để ý xem lô đất bên cạnh có khả năng xây thêm tầng trong vài năm tới hay không, vì đó là rủi ro rất thật của nhà phố.

Sân thượng bê tông: làm khung nâng cao để vẫn phơi đồ, vẫn dùng sân

Nhiều gia đình ngại lắp vì sợ mất chỗ phơi quần áo, chỗ trồng rau hay chỗ ngồi hóng mát. Giải pháp hay gặp là khung thép nâng cao, gầm cao đủ để người lớn đi lại thoải mái, tấm pin nằm phía trên như một tấm mái che.

Cách làm này có hai cái lợi: sân thượng vẫn dùng bình thường, phần dưới tấm pin còn được che mưa, che nắng gắt. Đổi lại, khung càng cao thì gió càng giật mạnh, nên khung phải tính chịu gió bão, có giằng chéo, và chân khung phải neo vào dầm, cột hoặc đế bê tông đủ nặng, không chỉ bám vào lớp vữa láng mặt sàn.

Trước khi làm khung nâng, nên nhờ người có chuyên môn xem sàn mái có đủ khả năng chịu thêm tải hay không, nhất là nhà xây đã lâu hoặc sân thượng từng bị nứt.

Mái tôn và hướng mái của nhà phố

Nhiều nhà phố đã lợp tôn phía trên sân thượng hoặc phần mái sau. Trường hợp này tấm pin có thể bám thẳng lên mái tôn bằng kẹp hoặc ray chuyên dụng, vít bắt vào sóng dương và có gioăng cao su, không đục lỗ ở rãnh thoát nước. Cần kiểm tra xà gồ còn chắc, tôn chưa mục gỉ.

Về hướng, ở Việt Nam mặt tấm quay về phía Nam thường cho sản lượng tốt nhất; hướng Đông hoặc Tây vẫn dùng được, chỉ thấp hơn một chút. Với sân thượng bằng, khung có thể tự đặt nghiêng về phía Nam một góc vừa phải, không phụ thuộc mặt tiền nhà quay hướng nào. Với mái tôn dốc sẵn quay về hướng Bắc, nên cân nhắc kỹ vì sản lượng sẽ hụt rõ.

Ước lượng kWp theo hoá đơn và chuyện có cần pin lưu trữ

Đừng bắt đầu bằng câu “mái được bao nhiêu thì lắp bấy nhiêu”. Hãy bắt đầu từ hoá đơn. Cứ cho là hoá đơn nhà anh chị ghi khoảng 450 kWh mỗi tháng, tức cỡ 15 kWh mỗi ngày. Nếu khoảng một nửa lượng điện đó dùng vào ban ngày, phần cần bù là 7–8 kWh.

Ở miền Bắc, mỗi kWp tính trung bình cả năm có thể cho khoảng 3–3,5 kWh mỗi ngày, mùa hè cao hơn, mùa đông thấp hơn; đây chỉ là con số tham khảo để ước lượng. Như vậy nhà trong ví dụ cần khoảng 2–2,5 kWp để bù phần ban ngày, lắp dư quá nhiều so với nhu cầu thì phần điện thừa khó tận dụng.

Nhà phố có một đặc điểm: vợ chồng đi làm, con đi học, ban ngày nhà gần như trống, điện dồn hết vào buổi tối. Với nhà như vậy, hệ hoà lưới thông thường chỉ đỡ được phần nhỏ. Lúc đó mới tính đến hệ có pin lưu trữ để dồn điện ban ngày sang buổi tối, nhưng chi phí cao hơn và pin có tuổi thọ riêng, nên phải tính kỹ xem có hợp túi tiền không.

Ngược lại, nhà có người ở nhà cả ngày, có cửa hàng tầng một, bật điều hoà hay máy móc ban ngày thì hệ hoà lưới bám tải thường đã đủ, chưa cần pin.

An toàn phòng cháy và chống thấm chân khung khi nhà san sát

Nhà phố sát vách nên chuyện an toàn cần cẩn thận hơn nhà vườn. Nguyên tắc chung: dây điện một chiều từ tấm pin đi gọn trong ống bảo vệ, có thiết bị ngắt ở vị trí dễ thấy và dễ với tới, dán nhãn rõ ràng; bộ inverter đặt nơi thoáng, tránh xa đồ dễ cháy và không nhét vào gầm cầu thang bí.

Không được bịt lối thoát lên sân thượng hay chắn cửa tum cầu thang, vì đó có thể là đường thoát hiểm của cả nhà. Tấm pin và khung không nên chìa sang phần mái nhà bên, cũng không để nước mưa từ dàn pin chảy sang nhà hàng xóm. Việc đăng ký, thông báo với điện lực thì làm theo thủ tục hiện hành tại địa phương, đơn vị lắp đặt nên hướng dẫn cụ thể.

Về chống thấm, chân khung là điểm dễ thấm nhất. Nếu phải khoan bắt bu lông xuống sàn, lỗ khoan cần được bơm keo và quét lại lớp chống thấm quanh chân. Cách an toàn hơn là làm đế bê tông đúc sẵn đặt trên mặt sàn. Sau mùa mưa đầu tiên, anh chị nên tự lên kiểm tra trần tầng dưới xem có vệt ố nào không.

Làm ngay 10 phút và khi nào không nên lắp

Việc anh chị có thể làm ngay hôm nay, mất chừng 10 phút: lên sân thượng dùng thước cuộn đo chiều ngang, chiều sâu phần còn trống, ghi lại vị trí tum, bồn nước; chụp vài tấm ảnh mái vào buổi sáng và buổi chiều để thấy bóng đổ; rồi chụp hoá đơn tiền điện của một tháng hè và một tháng đông. Có ba thứ đó, việc tư vấn công suất sẽ sát hơn rất nhiều.

Còn đây là những trường hợp chưa nên lắp: mái bị che bóng quá nửa ngày; sàn mái đang thấm dột hoặc nứt chưa sửa; nhà định nâng tầng, cải tạo trong một hai năm tới; nhà thuê ngắn hạn; hoá đơn điện quá thấp; hoặc gần như chỉ dùng điện buổi tối mà chưa sẵn sàng đầu tư pin lưu trữ.

Lắp điện mặt trời cho nhà ống không khó, cái khó là lắp vừa đủ và lắp đúng chỗ. Đo mái trước, xem hoá đơn trước, rồi mới quyết định công suất.