“Lúc lắp, mái nhà tôi thoáng cả ba phía. Năm nay nhà bên cạnh xây lên bốn tầng, từ hai giờ chiều bóng tường đã phủ gần nửa dàn pin, mùa đông còn sớm hơn. Sản lượng tụt hẳn. Giờ tôi nên dời dàn pin, lắp thêm thiết bị gì, hay đành chấp nhận?” — ở thị xã, thị trấn đang lên tầng, câu hỏi này ngày càng nhiều. Nhà bên xây trên đất của họ thì mình khó ngăn, nhưng phần mất điện của mình có thể đo được, và thường có cách giảm thiệt hại mà không cần tháo dỡ cả hệ.
Bóng của một bức tường không đứng yên. Nó dài ngắn theo giờ trong ngày và theo mùa. Ở Phú Thọ, mặt trời buổi trưa mùa hè gần như ở đỉnh đầu, nhưng giữa mùa đông chỉ cao chừng 45 độ; sáng sớm và chiều muộn còn thấp hơn nhiều. Vì vậy cùng một bức tường, mùa hè có thể chỉ che vài tấm sau ba giờ chiều, mùa đông lại che rộng từ đầu giờ chiều.
Bóng che làm mất điện nhiều hơn tỷ lệ diện tích bị che. Các tấm trong một dãy nối tiếp với nhau, nên một tấm bị che có thể kéo dòng của cả dãy xuống, và các điốt bỏ qua chỉ giảm bớt chứ không xoá được thiệt hại. Nếu biến tần có nhiều đầu vào độc lập, mỗi dãy chịu ảnh hưởng riêng; nếu tất cả tấm chung một dãy, một góc bị che có thể làm cả hệ tụt rõ.
Điều đó cũng có nghĩa là thiệt hại thật của nhà mình phụ thuộc nhiều vào cách đấu hiện tại, không chỉ vào bức tường. Có nhà mất gần một phần ba sản lượng chiều, có nhà chỉ mất vài phần trăm.
Cách thứ nhất là sang nhà bên to tiếng, đòi hạ tầng, đòi bồi thường. Việc xây trên đất nhà người ta thường nằm trong quyền của họ, cãi nhau xong mất thêm tình làng xóm mà sản lượng vẫn thế. Cách thứ hai là gọi người tháo hết dàn pin dời sang chỗ khác cho chắc, tốn công tháo lắp, khoan thêm lỗ trên mái, trong khi có khi chỉ cần dời vài tấm.
Cách thứ ba là mua thêm tấm lắp chen vào những chỗ còn trống mà không xem bóng, rồi đấu chung vào dãy cũ. Nếu chỗ mới cũng bị bóng một lúc trong ngày, dãy càng dài càng chịu kéo nặng hơn. Cách thứ tư là bỏ mặc, không biết mình đang mất bao nhiêu, rồi vài năm sau kết luận điện mặt trời không hiệu quả.
Bước đầu là đo. So đồ thị công suất theo giờ của một ngày nắng trước và sau khi nhà bên xây xong, cùng tháng nếu có. Ghi lại bóng bắt đầu phủ lúc mấy giờ, phủ những tấm nào. Một chuỗi ảnh chụp mái cách nhau một giờ vào buổi chiều, ở cả mùa hè lẫn mùa đông, cho thợ biết chính xác bức tranh.
Bước hai là chọn phương án theo mức thiệt hại. Mức nhẹ: đổi cách đấu, gom các tấm hay bị che vào một dãy riêng, đưa vào đầu vào riêng của biến tần nếu máy còn trống, để chúng không kéo các tấm ngoài nắng. Mức vừa: dời vài tấm bị che lâu nhất sang phần mái còn thoáng, hoặc gắn bộ tối ưu cho riêng các tấm đó. Mức nặng: nếu phần lớn mái bị che nhiều giờ, mới tính chuyện dời cả dàn sang vị trí khác hoặc dựng giàn cao hơn, kèm kiểm tra kết cấu.
Bước ba là nói chuyện tử tế với nhà bên, nếu còn kịp trước khi họ hoàn thiện: hỏi chiều cao dự kiến, vị trí bể nước, cột thu sóng trên mái họ. Biết sớm thì thợ tính được chỗ đặt tấm cho đúng, đỡ phải làm hai lần.
Cứ cho là nhà anh chị có hệ 6 kWp, một dãy duy nhất. Sau khi nhà bên xây, bóng phủ 4 tấm từ khoảng 14 giờ, và vì chung dãy nên cả hệ tụt mạnh vào buổi chiều. Cứ cho là mỗi ngày mất khoảng 2,5 số điện tính trung bình cả năm, tức chừng 900 số một năm. Với giá trị cứ cho là 2.500 đồng một số, đó là khoảng 2,25 triệu đồng mỗi năm.
Cứ cho là đổi cách đấu và dời 4 tấm đó sang phần mái thoáng tốn vài triệu đồng tiền công và vật tư, kéo phần mất xuống còn khoảng một phần năm. Khoản bỏ ra có thể thu lại trong khoảng hai năm, và hệ còn chạy thêm nhiều năm nữa. Ngược lại, nếu đo ra mỗi ngày chỉ mất vài phần mười số điện, việc dời tấm có khi không đáng, chỉ cần theo dõi. Con số thật của nhà mình mới là căn cứ để quyết.
Mấy việc sau làm được ngay từ dưới đất và trên điện thoại:
Gọi đơn vị lắp khi đồ thị chiều tụt rõ so với cùng kỳ; khi bóng phủ từ bốn tấm trở lên hoặc kéo dài hơn hai giờ mỗi ngày; khi app báo các dãy lệch nhau nhiều; hoặc khi nhà bên chuẩn bị xây và anh chị muốn tính trước. Gửi kèm ảnh chuỗi giờ và ảnh đồ thị để thợ ước phương án ngay từ đầu.
Anh chị có thể hỏi thợ: với cách đấu hiện tại, mỗi ngày mình mất khoảng bao nhiêu; đổi cách đấu, dời tấm hay gắn bộ tối ưu thì chi phí mỗi phương án bao nhiêu và lấy lại được bao nhiêu; việc dời tấm có ảnh hưởng bảo hành lắp đặt không. Đề nghị thợ cập nhật sơ đồ đấu nối mới vào hồ sơ của hệ.
Gửi hóa đơn tiền điện — anh Tú khảo sát & báo giá miễn phí, tính hoàn vốn theo số thật của nhà bạn.
Hoặc xem trước dịch vụ phù hợp với nhà mình →
💳 Chưa muốn bỏ một lần? Trả góp tới 100 triệu — xem mỗi tháng góp bao nhiêu