“Chiều qua xóm cắt điện, tôi nổ máy phát như mọi lần cho quán còn bán. Được chừng vài phút thì máy gằn lên từng hồi, đèn sáng tối thất thường, rồi máy tự tắt. Bật lại vẫn thế. Trước khi lắp điện mặt trời, máy chạy êm ru cả buổi.” — câu chuyện này hay gặp ở hộ kinh doanh, trang trại và những nhà vốn quen dùng máy phát dự phòng. Thủ phạm thường không phải máy phát hỏng, mà là hai nguồn điện đang “giành nhau” trên cùng một đường dây trong nhà. Hiểu vì sao xảy ra thì cách xử lý khá gọn, và quan trọng hơn là tránh được hỏng máy, hỏng biến tần.
Biến tần hoà lưới được thiết kế để bám theo điện lưới: nó chỉ phát khi thấy có điện áp và tần số nằm trong giới hạn cho phép. Khi mất điện lưới, nó tự ngừng, đó là cơ chế chống phát ngược để bảo vệ thợ điện lực. Nhưng nếu máy phát được đấu vào đúng đường điện mà biến tần đang nối, thì sau một lúc chờ, biến tần “tưởng” điện lưới đã có lại và bắt đầu phát.
Vấn đề nằm ở chỗ máy phát nhỏ khác hẳn lưới điện quốc gia. Lưới điện như một biển lớn, phát thêm bao nhiêu cũng nuốt được. Máy phát chỉ là một cái ao: khi dàn pin đang phát nhiều hơn số tải trong nhà dùng, phần thừa không có chỗ đi ngoài việc dồn ngược vào máy phát. Bộ điều tốc của máy bị đẩy, tần số và điện áp nhảy lên, biến tần thấy bất thường thì ngắt, máy phát lại phải gánh hết tải, rồi biến tần lại phát. Vòng lặp ấy chính là tiếng gằn từng hồi và ánh đèn chập chờn mà chủ nhà nghe thấy.
Với biến tần hybrid có pin lưu trữ, câu chuyện khác một chút: nhiều máy có cổng riêng dành cho máy phát và cài đặt để sạc pin từ máy phát. Nhưng nếu máy phát bị đấu vào cổng lưới thay vì cổng dành riêng, hoặc chưa cài đúng chế độ, hiện tượng tương tự vẫn có thể xảy ra.
Kiểu thứ nhất là đổ cho máy phát yếu, mua máy to hơn. Máy to chịu được lâu hơn một chút, nhưng gốc rễ vẫn còn: hễ dàn pin phát dư là điện lại dồn ngược. Kiểu thứ hai là mỗi lần mất điện thì leo lên tủ tắt bừa vài cầu dao, có hôm tắt đúng, có hôm tắt nhầm cầu dao tải quan trọng, có hôm quên bật lại khi có điện, dàn pin nằm im cả tuần mà không ai biết.
Kiểu thứ ba nguy hiểm nhất là đấu máy phát vào nhà bằng một phích cắm hai đầu đực cắm thẳng vào ổ, hoặc đấu tắt vào sau công tơ mà không có cầu dao đảo chiều. Khi đó máy phát có thể đẩy điện ngược ra đường dây ngoài ngõ, nơi thợ điện lực đang sửa vì tưởng dây đã cắt. Đây là chuyện tính mạng, không riêng gì nhà có điện mặt trời.
Bước nền là có cầu dao đảo chiều hoặc bộ chuyển nguồn tự động, bảo đảm tại mọi thời điểm nhà chỉ nối với một trong hai: điện lưới hoặc máy phát, không bao giờ cả hai. Đây là yêu cầu an toàn chung cho mọi nhà dùng máy phát.
Bước thứ hai dành riêng cho nhà có hệ hoà lưới: sắp xếp sao cho khi chạy máy phát thì biến tần không được nối vào. Có hai cách hay dùng. Cách một, đặt biến tần ở phía điện lưới của cầu dao đảo chiều, để khi gạt sang máy phát thì biến tần tự nằm ngoài, chỉ các tải được máy phát cấp. Cách hai, dùng một khởi động từ có khoá liên động, hễ máy phát chạy là cắt đường biến tần. Cách nào phù hợp tuỳ cách đi dây sẵn có của nhà, thợ sẽ xem tủ rồi chọn.
Với hệ hybrid có pin, thợ có thể đấu máy phát vào đúng cổng dành cho máy phát nếu máy có, cài giới hạn dòng sạc phù hợp công suất máy phát, và cài để biến tần không đẩy điện ngược sang phía máy phát. Khi đó pin, dàn pin và máy phát phối hợp với nhau thay vì giành nhau.
Cuối cùng là dán nhãn rõ trên tủ: mất điện thì gạt cái nào, có điện lại thì gạt về cái nào. Một tờ hướng dẫn ba dòng dán cạnh tủ giúp người nhà, nhân viên quán làm đúng mà không phải gọi điện hỏi.
Cứ cho là một quán ăn có dàn pin 6 kWp và máy phát 5 kVA. Mất điện lúc 11 giờ trưa, trời nắng, dàn pin có thể phát khoảng 4,5 kW. Lúc đó quán chỉ bật tủ mát, quạt, vài bóng đèn, cứ cho là tổng 1,5 kW.
Nếu biến tần được nối vào chung đường với máy phát, nó cố đẩy ra khoảng 4,5 kW trong khi tải chỉ dùng 1,5 kW. Phần chênh khoảng 3 kW không có chỗ đi, dồn ngược vào một chiếc máy chỉ quen “cho ra” chứ không quen “nhận vào”. Máy phát sẽ gằn, tăng vòng, rồi bộ bảo vệ ngắt. Nếu chuyện này lặp lại nhiều lần mỗi mùa mất điện, bộ điều chỉnh điện áp và cuộn dây của máy phát chịu thiệt nhiều nhất.
Ngược lại, cứ cho là việc làm lại cầu dao đảo chiều và thêm khởi động từ khoá liên động tốn vài triệu đồng. So với giá một lần sửa bộ điều áp máy phát, hay một ngày quán phải đóng cửa vì máy không chạy được đúng hôm mất điện, khoản đó thường đáng làm, và làm một lần dùng nhiều năm.
Những việc dưới đây chỉ cần quan sát và hỏi lại, không cần mở tủ hay đấu nối gì:
Gọi đơn vị lắp khi nhà chưa có cầu dao đảo chiều mà vẫn dùng máy phát; khi máy phát gằn, tự ngắt hoặc đèn chập chờn trong lúc mất điện; khi biến tần báo lỗi lặp lại sau mỗi lần chạy máy phát; hoặc khi nhà định mua máy phát mới hay lắp thêm pin lưu trữ. Gửi kèm ảnh tủ điện, tem máy phát và ảnh nhật ký lỗi để thợ chuẩn bị vật tư.
Anh chị có thể hỏi thợ: biến tần nhà mình nên nằm ở phía nào của cầu dao đảo chiều, có cần khoá liên động không, nếu là hệ hybrid thì máy có cổng máy phát không và nên cài giới hạn sạc bao nhiêu. Đề nghị thợ vẽ lại sơ đồ đơn giản, dán vào cánh tủ để cả nhà cùng dùng.
Gửi hóa đơn tiền điện — anh Tú khảo sát & báo giá miễn phí, tính hoàn vốn theo số thật của nhà bạn.
Hoặc xem trước dịch vụ phù hợp với nhà mình →
💳 Chưa muốn bỏ một lần? Trả góp tới 100 triệu — xem mỗi tháng góp bao nhiêu