“Con trai tôi cho cái máy bay quay phim nhỏ bay qua mái, xem lại ảnh thì thấy hai tấm pin có mảng trắng đục như sữa ở góc, một tấm có mấy vệt vàng chạy theo hàng ô, lau mặt kính cũng không hết. Có phải bụi bám lâu ngày không, hay tấm bị hỏng rồi?” — chủ nhà thường phát hiện chuyện này một cách tình cờ, rồi băn khoăn vì hệ vẫn chạy bình thường. Những vết nằm dưới mặt kính không phải là bụi. Đó là dấu hiệu các lớp vật liệu bên trong tấm pin đang thay đổi. Có loại chỉ là chuyện thẩm mỹ, có loại làm tấm yếu dần và tiềm ẩn rủi ro điện, và gần như loại nào cũng nên được ghi nhận sớm để giữ quyền bảo hành.
Một tấm pin giống chiếc bánh nhiều lớp: trên cùng là kính, rồi một lớp keo trong suốt, đến các tế bào pin, lại một lớp keo, cuối cùng là tấm nền phía sau. Tất cả được ép chặt bằng nhiệt trong nhà máy. Theo năm tháng, dưới nắng, nóng và độ ẩm, các lớp này có thể biến đổi theo ba kiểu hay gặp.
Bong lớp: lớp keo tách khỏi kính hoặc khỏi tế bào, nhìn thấy như mảng trắng đục, bọt khí hay vùng sáng loang, thường bắt đầu từ mép hoặc góc tấm. Ố vàng, ngả nâu: lớp keo đổi màu do tia cực tím và nhiệt, thành vệt vàng nhạt tới nâu, hay chạy dọc theo hàng tế bào; kiểu này khác với điểm cháy nóng vốn là chấm nâu đậm khu trú ở một chỗ. Cuối cùng là hơi ẩm lọt vào: mép tấm có viền mờ, có khi thấy giọt nước đọng bên trong sau một đêm sương.
Nguyên nhân thường là vật liệu keo kém, quy trình ép chưa đạt, hoặc tấm chịu ứng suất do vận chuyển, do bị giẫm lên, do khung giàn vặn xoắn. Nồm ẩm và nắng gắt ở miền Bắc khiến khiếm khuyết lộ ra nhanh hơn.
Kiểu thứ nhất là tưởng bụi bẩn, tự leo lên mái chà thật mạnh, dùng cả hoá chất tẩy rửa. Vết nằm dưới kính thì chà bao nhiêu cũng không ăn thua, trong khi hoá chất mạnh có thể hại lớp chống phản xạ trên mặt kính và gioăng ở mép tấm.
Kiểu thứ hai là thấy app vẫn ra điện đều nên bỏ qua. Bong lớp và hơi ẩm lọt vào là những thứ tiến triển: hôm nay chỉ một góc, vài năm sau có thể lan cả tấm, và nếu hơi ẩm chạm tới các dải dẫn điện, tấm có thể sinh điểm nóng hoặc làm biến tần báo lỗi cách điện vào sáng sớm. Đến lúc đó có khi đã hết thời hạn bảo hành sản phẩm. Kiểu thứ ba là tự lấy keo, silicon bơm vào mép tấm để bịt hơi ẩm: chẳng bịt được gì ở bên trong, lại cho hãng lý do từ chối bảo hành vì tấm đã bị can thiệp.
Bước đầu là ghi nhận bằng ảnh có ngày tháng, vị trí tấm trên dàn, và nếu có, số sê-ri của tấm trong hồ sơ nghiệm thu. Thợ khi kiểm tra sẽ chụp gần, so độ lan theo thời gian, đo điện áp và dòng của dãy chứa tấm đó so với các dãy khác.
Sau đó là phân loại. Ố vàng nhẹ, đều, không kèm sụt sản lượng rõ thường là lão hoá vật liệu, nhiều khi vẫn nằm trong mức suy giảm hiệu suất mà hãng cho phép, chỉ cần theo dõi. Bong lớp, bọt khí, hơi ẩm trong tấm, nhất là trong vài năm đầu, thường được xem là lỗi vật liệu hoặc sản xuất, thuộc phạm vi bảo hành sản phẩm. Nếu kèm điểm nóng, kính nứt hoặc gây lỗi cách điện thì nên thay sớm, không chờ.
Khi làm hồ sơ bảo hành, đơn vị lắp thường là bên gửi yêu cầu tới nhà phân phối hoặc hãng, kèm ảnh, số sê-ri, hoá đơn, biên bản nghiệm thu. Anh chị nên đề nghị thợ nói rõ tấm đang được xét theo bảo hành sản phẩm hay bảo hành hiệu suất, vì hai loại này có thời hạn và điều kiện khác nhau.
Cứ cho là nhà anh chị có một dãy 12 tấm loại 550 oát, tổng 6,6 kWp, và một tấm bị bong lớp làm dòng của nó tụt khoảng 8 phần trăm. Trong dãy nối tiếp, dòng của cả dãy bị kìm theo tấm yếu, nên thiệt hại có thể gần 8 phần trăm của cả dãy, tức khoảng 0,5 kWp, chứ không chỉ một phần nhỏ của riêng tấm đó. Các điốt bỏ qua trong hộp đấu nối có thể giảm bớt phần nào, nhưng mất mát vẫn đáng kể.
Cứ cho mỗi kWp một ngày làm ra 3,5 số điện, phần mất là khoảng 1,8 số mỗi ngày, chừng 55 số mỗi tháng. Với giá trị cứ cho là 2.500 đồng một số, đó là gần 140 nghìn đồng mỗi tháng, hơn 1,6 triệu đồng mỗi năm. Nếu tấm được đổi bảo hành sớm, phần chủ nhà phải lo có khi chỉ là công tháo lắp; nếu để quá hạn, anh chị vừa chịu mất sản lượng nhiều năm, vừa phải tự bỏ tiền mua tấm thay.
Mọi việc đều làm từ chỗ đứng an toàn, không cần lên mái:
Mời đơn vị lắp kiểm tra khi thấy bong lớp, bọt khí hay hơi ẩm trong tấm ở bất kỳ mức nào, nhất là khi hệ còn trong thời hạn bảo hành sản phẩm. Gọi sớm hơn nữa nếu kèm kính nứt, chấm cháy nâu, sản lượng dãy tụt rõ hoặc biến tần báo lỗi cách điện. Gửi trước ảnh đã đánh số để thợ chuẩn bị đúng dụng cụ.
Anh chị có thể hỏi thợ mấy câu: tấm này được xét theo loại bảo hành nào, ai gửi hồ sơ và mất khoảng bao lâu, trong thời gian chờ có cần tách tấm khỏi dãy không, nếu thay thì tấm thay có thông số gì. Đề nghị thợ gửi lại ảnh và số đo để lưu vào hồ sơ của hệ.
Gửi hóa đơn tiền điện — anh Tú khảo sát & báo giá miễn phí, tính hoàn vốn theo số thật của nhà bạn.
Hoặc xem trước dịch vụ phù hợp với nhà mình →
💳 Chưa muốn bỏ một lần? Trả góp tới 100 triệu — xem mỗi tháng góp bao nhiêu