“Tối qua mất điện, app báo pin còn 45 phần trăm, tôi yên tâm để quạt với tủ lạnh chạy. Được chừng một tiếng thì cả nhà tối om, mở app ra thấy pin về 0, máy báo xả cạn. Pin mới mua hơn một năm mà đã hỏng rồi sao?” — câu hỏi kiểu này thường đến vào đúng đêm mất điện, lúc chủ nhà cần pin nhất. Phần lớn trường hợp, pin không hỏng; thứ sai là con số phần trăm hiển thị. Con số ấy là một phép ước tính, và nó có thể trôi lệch dần nếu pin lâu ngày không được sạc đầy.
Pin lưu trữ không có một cái thước đo trực tiếp lượng điện còn bên trong như kim xăng xe máy. Bộ quản lý pin, thường gọi là BMS, phải đếm dòng điện đi vào và đi ra theo thời gian, cộng trừ để ước ra còn bao nhiêu phần trăm. Mỗi lần đếm có một sai số rất nhỏ, ngày này qua ngày khác các sai số đó cộng dồn lại.
Bình thường, mỗi lần pin được sạc đầy hẳn, bộ quản lý tự đặt lại mốc 100 phần trăm và sai số được xoá. Vấn đề nằm ở loại pin lithium sắt phốt phát vốn phổ biến cho gia đình: điện áp của nó gần như phẳng lì trong khoảng từ 20 đến 90 phần trăm, nên bộ quản lý khó dựa vào điện áp để tự sửa con số. Chỉ khi gần đầy hoặc gần cạn, điện áp mới thay đổi rõ. Vì vậy một quả pin lâu không chạm mốc đầy sẽ có con số phần trăm ngày càng xa thực tế, rồi đến một lúc nhảy cái rụp về đúng chỗ của nó.
Miền Bắc có thêm hai yếu tố khiến chuyện này hay xảy ra hơn. Mùa đông có những đợt âm u cả tuần, pin không lần nào được sạc đầy. Trời lạnh còn làm dung lượng dùng được giảm tạm thời, pin báo còn khá nhiều nhưng xả ra ít hơn mức người dùng quen thấy vào mùa hè.
Phản ứng hay gặp nhất là kết luận pin đã chai, đòi đổi pin hoặc mua thêm một quả. Tiền bỏ ra không nhỏ, mà con số vẫn nhảy như cũ vì gốc rễ nằm ở cách vận hành chứ không phải ở dung lượng. Kiểu thứ hai là tự vào phần cài đặt kéo mức xả xuống thấp hơn để được dùng thêm, có khi hạ ngưỡng ngắt sát về 0. Pin xả cạn thường xuyên sẽ giảm tuổi thọ nhanh, và nếu chạm ngưỡng bảo vệ, bộ quản lý có thể khoá pin, phải chờ thợ đến kích lại.
Kiểu thứ ba là đặt chế độ chỉ sạc tới 80 hay 90 phần trăm vì nghe nói sạc đầy hại pin, rồi để nguyên như vậy quanh năm. Với điện thoại thì lời khuyên đó có lý, nhưng với pin lưu trữ dùng bộ quản lý đếm dòng, việc không bao giờ cho sạc đầy lại chính là nguyên nhân khiến con số trôi.
Cách xử lý gốc là để pin được sạc đầy trọn vẹn định kỳ, chừng hai đến bốn tuần một lần, và giữ ở mức đầy thêm một lúc để bộ quản lý cân bằng các cell bên trong. Vào mùa nắng, chỉ cần cài đặt cho phép sạc lên 100 phần trăm là pin tự làm việc này. Vào mùa đông âm u kéo dài, thợ có thể cài một khung giờ cho phép sạc bù từ lưới vào ban đêm, vài tuần một lần, đủ để pin chạm mốc đầy.
Thứ hai là giữ mức dự phòng hợp lý cho lúc mất điện, ví dụ không cho pin xả xuống dưới 15 đến 20 phần trăm khi lưới còn điện. Phần dự phòng này đúng là để không mỗi ngày, nhưng nó chính là quỹ an toàn cho đêm mất điện, khi con số trên app có thể đang lệch mà anh chị không biết.
Thứ ba là tập đọc thêm điện áp. Nhiều app hiển thị cả điện áp tổng của pin. Khi điện áp đã sát ngưỡng thấp mà phần trăm vẫn còn khá cao, đó là dấu hiệu con số đang ảo.
Cứ cho là nhà anh chị có một quả pin 10 kWh, cài ngưỡng ngắt ở 10 phần trăm. Lúc mất điện buổi tối, tải trong nhà gồm tủ lạnh, quạt, đèn, wifi và tivi, cứ cho là trung bình 600 oát.
Nếu app báo còn 45 phần trăm và con số đó đúng, phần dùng được trên ngưỡng ngắt là khoảng 3,5 kWh, đủ chạy gần sáu tiếng. Nhưng cứ cho là sau một tháng mùa đông không lần nào sạc đầy, con số đã lệch 25 phần trăm, tức thật ra pin chỉ còn khoảng 20 phần trăm. Phần dùng được lúc này chỉ khoảng 1 kWh, chạy chưa tới hai tiếng. Chênh lệch bốn tiếng ấy là chênh lệch giữa ngủ yên một đêm và bật dậy lúc nửa đêm vì nóng. Trong khi đó, một lần sạc bù từ lưới để hiệu chỉnh, cứ cho là 6 kWh với giá trị khoảng 2.000 đồng một số, chỉ tốn chừng 12 nghìn đồng.
Tất cả việc dưới đây làm trên điện thoại hoặc nhìn từ bên ngoài, không cần mở tủ hay chạm vào pin:
Báo đơn vị lắp khi đã có ít nhất hai lần sạc đầy trọn vẹn mà pin vẫn tụt đột ngột; khi pin không bao giờ sạc được lên 100 phần trăm dù trời nắng cả ngày; khi app báo lỗi chênh lệch điện áp cell, lỗi nhiệt hay lỗi giao tiếp; khi một quả trong cụm luôn lệch hẳn các quả khác; hoặc khi pin bị khoá sau một lần xả cạn. Đây là những việc cần đọc nhật ký bộ quản lý, cập nhật phần mềm hoặc cân bằng lại, không làm được từ bên ngoài.
Khi thợ đến, anh chị có thể hỏi rõ: mức sạc tối đa và mức dự phòng nên đặt bao nhiêu cho nhà mình, có cần khung giờ sạc bù vào mùa đông không, và nếu đổi cài đặt thì có ảnh hưởng điều kiện bảo hành không. Đề nghị thợ ghi lại các thông số đã chỉnh vào hồ sơ của hệ.
Gửi hóa đơn tiền điện — anh Tú khảo sát & báo giá miễn phí, tính hoàn vốn theo số thật của nhà bạn.
Hoặc xem trước dịch vụ phù hợp với nhà mình →
💳 Chưa muốn bỏ một lần? Trả góp tới 100 triệu — xem mỗi tháng góp bao nhiêu