“Tuần trước tôi gọi thợ quen đến thay mấy cái ổ cắm phòng khách. Cậu ấy cắt cầu dao tổng như mọi khi, thử bút thì ổ vẫn sáng đèn. Cả hai người đứng nhìn nhau, chẳng ai dám động vào. Nhà tôi có dàn pin với pin lưu trữ, giờ muốn sửa điện thì phải tắt cái gì?” — từ khi có thêm dàn pin, nhất là hệ có pin lưu trữ, tủ điện trong nhà không còn chỉ có một nguồn duy nhất từ cột điện. Thói quen “cắt cầu dao tổng là xong” cần được cập nhật, vì nó có thể sai đúng ở chỗ nguy hiểm nhất.
Trước đây, mọi dòng điện trong nhà đều đi vào từ công tơ, qua cầu dao tổng. Cắt cầu dao tổng là cắt nguồn duy nhất. Nhà có điện mặt trời có thêm ít nhất một nguồn nữa, và tuỳ loại hệ mà nguồn ấy hành xử khác nhau.
Với hệ hoà lưới không pin, khi cầu dao tổng bị cắt, biến tần thấy mất lưới và tự ngừng phát trong vòng một hai giây. Phần lớn ổ cắm trong nhà sẽ hết điện. Nhưng từ dàn pin xuống biến tần vẫn là dây điện một chiều đang có điện suốt ban ngày, điện áp có thể lên tới vài trăm vôn, và các tụ điện bên trong biến tần cần vài phút mới xả hết.
Với hệ hybrid có pin lưu trữ, chuyện khác hẳn. Hệ được thiết kế để khi mất lưới thì vẫn cấp điện cho một nhóm tải ưu tiên qua đường dự phòng. Thợ cắt cầu dao tổng, biến tần hiểu là “mất điện” và làm đúng nhiệm vụ: lấy điện từ pin, từ dàn pin cấp tiếp cho các ổ cắm thuộc đường dự phòng. Ổ cắm thợ đang định thay rất có thể nằm trong nhóm đó.
Cách thứ nhất là giữ thói quen cũ: cắt cầu dao tổng, không thử lại, làm luôn. Với nhà có pin lưu trữ, đây là cách dễ bị giật nhất, vì người thợ tin chắc rằng điện đã cắt. Cách thứ hai là tắt bừa mọi cầu dao nhìn thấy, kể cả cầu dao phía một chiều và cầu dao pin, rồi bật lại không theo thứ tự. Có hệ sẽ báo lỗi, có hệ khởi động lại không đúng chế độ, có khi bị khoá pin chờ thợ đến kích.
Cách thứ ba là để thợ điện chưa quen điện mặt trời mở luôn hộp đấu nối, tháo đầu nối dây dàn pin khi trời còn nắng. Rút đầu nối một chiều khi đang có dòng có thể sinh hồ quang, cháy đầu nối, bỏng tay. Phần này chỉ nên để người được đơn vị lắp hướng dẫn hoặc chính đơn vị lắp làm.
Việc đầu tiên là biết nhà mình thuộc loại hệ nào và đường dự phòng gồm những mạch nào. Thông tin này có trong hồ sơ bàn giao; nếu không có, hãy nhờ đơn vị lắp ghi lại. Cách kiểm chứng đơn giản là để ý lần mất điện gần nhất: những đèn, ổ cắm nào vẫn sáng thì đó là đường dự phòng.
Thứ hai là trình tự ngắt. Mỗi hãng có hướng dẫn riêng, đơn vị lắp nên ghi cho nhà anh chị một trình tự cụ thể. Trình tự thường gặp là: tắt đầu ra dự phòng hoặc cầu dao phía tải của biến tần, tắt cầu dao xoay chiều nối biến tần với tủ điện, tắt cầu dao tổng, sau đó mới đến cầu dao pin và cầu dao một chiều nếu công việc cần đụng tới phía đó. Bật lại theo chiều ngược lại, cũng theo hướng dẫn của hãng.
Thứ ba là thử lại trước khi chạm, dù đã ngắt hết. Dùng bút thử điện hoặc đồng hồ đo ngay tại chỗ sắp làm, chờ đủ thời gian tụ xả theo hướng dẫn của hãng, thường vài phút. Chỉ sửa trên mạch xoay chiều trong nhà; mọi việc liên quan đến dây dàn pin, hộp đấu nối, cọc pin lưu trữ là việc của đơn vị lắp.
Cuối cùng là dán nhãn. Mỗi cầu dao trong tủ nên có nhãn rõ: lưới, biến tần, dự phòng, pin, một chiều. Một tờ trình tự ngắt bật dán trong cánh tủ giúp bất kỳ thợ nào đến cũng biết ngay nhà này có nhiều nguồn.
Cứ cho là nhà anh chị có một dãy 12 tấm pin nối tiếp, mỗi tấm có điện áp hở mạch khoảng 49 vôn. Cả dãy khi trời nắng, chưa nối tải, có thể lên khoảng 590 vôn một chiều, gần gấp ba điện áp ổ cắm trong nhà. Điện áp này có mặt ở dây từ mái xuống, ở cầu dao một chiều và ở đầu vào biến tần, suốt từ lúc trời sáng cho tới khi tối hẳn, bất kể cầu dao tổng đang bật hay tắt.
Cứ cho là nhà có pin lưu trữ 10 kWh còn 60 phần trăm và đường dự phòng đang cấp cho tủ lạnh, đèn, vài ổ cắm, tổng khoảng 500 oát. Sau khi cắt cầu dao tổng, các ổ cắm đó vẫn có thể có điện thêm chừng mười tiếng. Đó là lý do một lần dừng lại năm phút để ngắt đúng thứ tự và thử điện lại luôn đáng giá hơn mọi sự vội vàng.
Chuẩn bị trước những việc sau, không cần mở tủ hay chạm vào thiết bị:
Gọi đơn vị lắp khi tủ điện chưa có nhãn và anh chị không chắc cầu dao nào là của hệ; khi cần sửa, đi lại dây ở các mạch thuộc đường dự phòng; khi công việc phải đụng tới dây phía một chiều, hộp đấu nối, pin lưu trữ; hoặc khi sau một lần sửa điện, hệ báo lỗi, không tự khởi động lại hay pin bị khoá.
Anh chị có thể đề nghị thợ: dán nhãn toàn bộ cầu dao, ghi trình tự ngắt bật lên cánh tủ, chỉ rõ đường dự phòng gồm những mạch nào, và hướng dẫn người nhà cách tắt khẩn cấp khi có sự cố. Những việc này mất ít thời gian nhưng giúp mọi lần sửa chữa về sau an toàn hơn.
Gửi hóa đơn tiền điện — anh Tú khảo sát & báo giá miễn phí, tính hoàn vốn theo số thật của nhà bạn.
Hoặc xem trước dịch vụ phù hợp với nhà mình →
💳 Chưa muốn bỏ một lần? Trả góp tới 100 triệu — xem mỗi tháng góp bao nhiêu