“Chiều nào tầm bốn giờ đèn cũng mờ đi, máy ép kêu ì ạch, tuần trước mất điện giữa mẻ, cả khuôn hàng phải bỏ. Nghe nói lắp điện mặt trời là có điện riêng, có đỡ được không?” — chủ xưởng ở cuối đường dây, xa trạm biến áp, hỏi câu này rất thường. Câu trả lời thật lòng là: lắp đúng kiểu thì đỡ, lắp sai kiểu thì tiền bỏ ra vẫn không cứu được mẻ hàng nào khi lưới chập chờn. Bài này tách rõ hai chuyện “giảm tiền điện” và “giữ điện ổn định” để anh chị khỏi mua nhầm thứ mình không cần.
Người dùng hay gọi chung là “điện yếu”, nhưng thực ra có ít nhất ba hiện tượng. Thứ nhất là sụt áp kéo dài: điện áp tụt xuống thấp vào giờ cả khu cùng dùng, đèn mờ, động cơ nóng, máy nén khí khởi động khó. Thứ hai là chớp điện: mất vài giây rồi có lại, đủ để máy tính, bộ điều khiển, máy CNC báo lỗi và dừng. Thứ ba là mất điện hẳn: cắt theo lịch hoặc sự cố, từ vài chục phút đến nửa ngày.
Mỗi hiện tượng cần một cách xử lý riêng. Sụt áp liên quan đến đường dây dài, tiết diện dây nhỏ hoặc trạm biến áp quá tải. Chớp điện gây thiệt hại chủ yếu cho thiết bị điện tử và mẻ đang chạy. Mất điện hẳn thì cần một nguồn thay thế thật sự. Gộp ba chuyện làm một rồi mua một giải pháp duy nhất là lý do nhiều xưởng lắp xong vẫn kêu.
Phần lớn hệ lắp cho xưởng hiện nay là hệ hòa lưới, tức biến tần chạy bám theo điện lưới. Khi lưới mất, biến tần buộc phải tự ngắt để không đẩy điện ngược ra đường dây trong lúc thợ điện lực đang sửa. Nghĩa là giữa trưa nắng to mà lưới mất thì xưởng vẫn tối om, tấm pin vẫn nằm im. Nhiều chủ xưởng chỉ biết điều này sau lần mất điện đầu tiên.
Với sụt áp cũng vậy. Biến tần có ngưỡng điện áp làm việc; khi lưới tụt quá thấp hoặc dao động mạnh, nó ngắt ra để bảo vệ và chờ lưới ổn lại mới vào. Hệ hòa lưới có thể đỡ một phần tải ban ngày nên điện áp tại xưởng đôi khi đẹp hơn, nhưng đó là tác dụng phụ, không ai cam kết được. Nếu người bán nói “lắp vào là hết sụt áp”, anh chị nên hỏi lại cụ thể: hết trong điều kiện nào, lúc trời tối thì sao.
Bước quan trọng nhất không nằm ở tấm pin mà ở tờ giấy liệt kê máy móc. Anh chị chia tải thành ba nhóm. Nhóm A là những thứ dừng một giây là mất tiền: bộ điều khiển máy, máy tính quản lý đơn, camera, tủ lạnh bảo quản nguyên liệu, máy đang chạy mẻ không thể ngắt giữa chừng. Nhóm B là tải lớn nhưng dừng được: máy nén khí, máy cắt, quạt thông gió. Nhóm C là chiếu sáng, điều hoà văn phòng, những thứ chờ được.
Nhóm A thường nhỏ về công suất nhưng quý về thời gian. Nhóm này hợp với bộ lưu điện cho thiết bị điện tử, hoặc hệ biến tần hybrid có pin lưu trữ tách riêng một đường tải ưu tiên. Nhóm B nếu cần chạy khi mất điện thì máy phát vẫn là lựa chọn thực tế hơn pin, vì động cơ lớn khởi động kéo dòng gấp nhiều lần. Nhóm C để điện mặt trời hòa lưới lo phần tiền điện ban ngày là đủ.
Riêng sụt áp kéo dài, cách gốc là làm việc với điện lực về đường dây và trạm, kết hợp ổn áp cho những máy nhạy điện áp. Điện mặt trời lúc đó đóng vai trò giảm tiền và giảm tải giờ trưa, không phải thuốc chữa sụt áp.
Cứ cho là xưởng có nhóm A tổng khoảng 4 kW: hai bộ điều khiển máy, một máy tính, tủ mát và camera. Mỗi tháng mất điện hoặc chớp điện khoảng 5 lần, mỗi lần hỏng một mẻ trị giá cứ cho là 2 triệu đồng. Thiệt hại khoảng 10 triệu mỗi tháng, chưa tính công thợ ngồi chờ.
Nếu muốn nhóm A chạy thêm 1 tiếng khi mất điện, cần khoảng 4 kWh điện dự trữ, cộng thêm phần hao hụt và phần không nên xả cạn, tính tròn một bộ pin cỡ 5 đến 7 kWh. Con số này nhỏ hơn rất nhiều so với việc cố ôm cả xưởng vào pin. Ngược lại, nếu cố cho cả máy nén khí 15 kW vào đường ưu tiên, dung lượng pin và cỡ biến tần phải tăng gấp mấy lần, tiền đầu tư đội lên mà hiệu quả chẳng thêm bao nhiêu.
Cách tính này chỉ để anh chị thấy thứ tự ưu tiên. Số thật phải dựa trên công suất đo tại xưởng, thời gian mất điện thực tế và giá mẻ hàng của chính anh chị.
Hệ này khi mất lưới thì những máy nào còn chạy, chạy được bao lâu? Thời gian chuyển từ lưới sang pin là bao nhiêu, bộ điều khiển máy của tôi có chịu được khoảng đó không? Khi điện áp lưới tụt, biến tần ngắt ở ngưỡng nào và mất bao lâu mới vào lại? Đường tải ưu tiên được đi dây riêng như thế nào, có sơ đồ bàn giao không?
Một đơn vị làm nghề tử tế sẽ trả lời bằng số và bằng sơ đồ, không trả lời chung chung kiểu “yên tâm, có điện”. Nếu họ đề nghị đo tải và ghi điện áp tại xưởng vài ngày trước khi báo giá, đó là dấu hiệu tốt.
Mở một trang sổ, ghi lại ba lần gần nhất xưởng bị mất điện hoặc chớp điện: ngày, giờ, kéo dài bao lâu, máy nào dừng, thiệt hại ước chừng bao nhiêu. Nếu nhớ không rõ, từ hôm nay bắt đầu ghi, mỗi lần một dòng.
Đi một vòng xưởng, dán nhãn A, B, C lên từng máy theo cách chia ở trên. Chụp ảnh tem thông số trên máy lớn nhất và trên các bộ điều khiển. Chụp thêm tủ điện tổng và hoá đơn tiền điện ba tháng gần nhất. Chừng đó đủ để người tư vấn tính đúng mà không phải đoán.
Anh chị gửi cho Anh Tú Solar qua Zalo trang sổ ghi mất điện, ảnh tem máy và hoá đơn điện. Bên em sẽ nói thẳng phần nào điện mặt trời giúp được, phần nào nên dùng ổn áp, bộ lưu điện hay máy phát, và phần nào nên đề nghị điện lực xử lý đường dây. Không phải xưởng nào cũng cần pin, và có xưởng chỉ cần một bộ lưu điện nhỏ cho đúng mấy thiết bị là hết mất mẻ.
Gửi hóa đơn tiền điện — anh Tú khảo sát & báo giá miễn phí, tính hoàn vốn theo số thật của nhà bạn.
Hoặc xem trước dịch vụ phù hợp với nhà mình →
💳 Chưa muốn bỏ một lần? Trả góp tới 100 triệu — xem mỗi tháng góp bao nhiêu