Sản lượng điện mặt trời thấp hơn báo giá: soi đúng chỗ hụt

Con số trong báo giá thường là con số trung bình

Phần lớn bảng tính khi bán hàng lấy sản lượng dự kiến cả năm rồi chia đều cho mười hai tháng. Ở miền Bắc, tháng hè nắng dài có thể cho sản lượng gấp đôi tháng đông nhiều mây, mưa phùn. Nghĩa là con số “mỗi tháng” trong báo giá là một tháng tưởng tượng, không phải tháng nào cũng đạt.

Vì vậy câu hỏi đúng không phải là “tháng này có bằng báo giá không”, mà là “tháng này có hợp lý so với mùa này không” và “cả năm có tiến gần con số dự kiến không”. Hai câu hỏi đó cần cách so khác.

Những cách so dễ làm mình kết luận sai

So tháng đầu tiên, trong khi hệ được đóng điện từ giữa tháng, nên tháng đó chỉ có nửa số ngày. So con số “điện tiêu thụ” trên app với sản lượng trong báo giá, trong khi hai con số này là hai thứ khác nhau. So với nhà hàng xóm lắp hệ lớn hơn, mái hướng khác, không bị che bóng buổi chiều.

Một kiểu so sai nữa là nhìn hoá đơn điện. Hoá đơn giảm ít không có nghĩa là hệ phát ít; có thể nhà dùng nhiều điện buổi tối, phần điện mặt trời phát ra ban ngày không được dùng hết. Muốn đánh giá hệ thì phải nhìn sản lượng phát, không nhìn hoá đơn.

Cách làm đúng: quy về số điện trên mỗi kWp mỗi ngày

Có một con số giúp so công bằng giữa các tháng và các nhà: sản lượng mỗi kWp mỗi ngày. Lấy tổng sản lượng phát trong tháng trên app, chia cho công suất tấm pin của hệ tính bằng kWp, rồi chia tiếp cho số ngày hệ thực sự chạy.

Cứ cho là hệ 6 kWp, báo giá ghi khoảng 720 số mỗi tháng, tức trung bình khoảng 4 số mỗi kWp mỗi ngày. Tháng một thực tế được 420 số trong 31 ngày: 420 chia 6 chia 31, ra khoảng 2,3. Con số này thấp so với trung bình năm nhưng không lạ cho một tháng đông nhiều mây ở miền Bắc. Nếu đến tháng sáu, nắng dài, mà vẫn chỉ quanh 2,5 đến 3 thì đó mới là tín hiệu đáng soi.

Những mốc trên chỉ là minh hoạ để anh chị thấy cách tính. Mốc chuẩn của từng nhà phụ thuộc hướng mái, độ nghiêng và bóng che, nên hỏi đơn vị lắp dự kiến theo từng tháng thay vì một con số chung.

Nếu hụt thật, thường hụt ở mấy chỗ này

Bóng che theo giờ: cây, bồn nước, tầng nhà bên cạnh che một góc giàn vào buổi sáng hoặc chiều. Chỉ một phần nhỏ tấm bị che cũng kéo sản lượng cả chuỗi xuống. Một chuỗi không chạy: đầu nối lỏng, cầu chì đứt, khiến cả chuỗi tấm pin nằm im mà biến tần vẫn báo bình thường.

Biến tần ngắt giữa trưa vì điện áp lưới lên cao, biểu đồ bị lõm đúng giờ nắng đẹp nhất. Tấm pin bẩn lâu ngày ở nơi nhiều bụi, gần đường, gần chuồng trại. Cấu hình nhỏ hơn hợp đồng: số tấm, công suất tấm thực tế khác với báo giá. Chuyện này không phổ biến nhưng nên đối chiếu tem trên tấm và biên bản bàn giao.

Đọc biểu đồ trong ngày để khoanh vùng

Chọn một ngày nắng trong vắt, mở biểu đồ công suất theo giờ. Hệ khoẻ sẽ cho đường cong như quả chuông trơn: lên dần từ sáng, cao nhất quanh trưa, xuống dần về chiều. Nếu đường cong bị gãy vào một khung giờ cố định mỗi ngày, nghĩ đến bóng che. Nếu bị cắt phẳng hoặc rơi về không giữa trưa rồi lên lại, nghĩ đến điện áp lưới hoặc biến tần. Nếu đường cong trơn nhưng thấp hẳn, nghĩ đến chuỗi không chạy hoặc bụi bẩn.

Nếu app cho xem theo từng chuỗi, so dòng điện giữa các chuỗi có số tấm bằng nhau. Chuỗi nào thấp hẳn là chỗ cần thợ kiểm tra.

Làm ngay trong 10 phút

Mở app, lấy tổng sản lượng tháng trước và công suất hệ, tính số điện trên mỗi kWp mỗi ngày như trên. Chụp màn hình biểu đồ của hai ngày nắng đẹp gần nhất. Nếu app lưu được dữ liệu nhiều tháng, xuất ra hoặc chụp lại bảng theo tháng để thấy xu hướng cả năm.

Lấy báo giá ra, xem dòng sản lượng ghi là “ước tính” hay “cam kết”, có kèm bảng theo từng tháng không. Đối chiếu số tấm, công suất tấm trong báo giá với biên bản bàn giao.

Nên hỏi đơn vị lắp những gì khi thấy hụt

Thay vì nói chung chung “sao ít thế”, anh chị hỏi cụ thể: bảng dự kiến sản lượng theo từng tháng của hệ nhà tôi là bao nhiêu; lúc tính có trừ phần bóng che buổi sáng và buổi chiều không; hệ có mấy chuỗi, mỗi chuỗi bao nhiêu tấm; app có xem được dòng điện từng chuỗi không. Những câu này buộc cả hai bên nói bằng số, tránh cãi nhau cảm tính.

Nếu đơn vị lắp đề nghị đến đo, hãy chọn một ngày nắng và có mặt lúc thợ làm. Thợ sẽ so điện áp, dòng điện từng chuỗi, xem đầu nối, cầu chì và nhật ký lỗi của biến tần. Đề nghị thợ ghi lại kết quả đo vào biên bản, kể cả khi mọi thứ bình thường, để làm mốc so cho những năm sau.

Cũng nên nhớ sản lượng mỗi năm sẽ giảm nhẹ theo tuổi tấm pin, đó là chuyện bình thường và thường đã được hãng ghi trong bảo hành hiệu suất. Hụt vài phần trăm sau nhiều năm khác hẳn với hụt cả phần ba ngay từ năm đầu; trường hợp sau mới là việc phải xử lý ngay.

Vướng thì hỏi

Anh chị gửi Anh Tú Solar qua Zalo ảnh báo giá, biên bản bàn giao và hai ảnh biểu đồ ngày nắng. Bên em sẽ nói giúp con số hiện tại có hợp mùa không, hay có dấu hiệu bóng che, chuỗi hỏng, ngắt do lưới. Nếu cần thợ đến đo, anh chị đã có sẵn dữ liệu để thợ làm nhanh và đúng chỗ.